Sytuacja finansowa branży gastronomicznej w ostatnich latach uległa istotnemu pogorszeniu. Gastronomia jest szczególnie wrażliwa na wahania koniunkturalne oraz czynniki zewnętrzne, na które przedsiębiorcy nie mają realnego wpływu. Dane statystyczne wskazują, że już w 2020 roku na polskim rynku funkcjonowało ponad 64 tysiące placówek gastronomicznych, a obecne uwarunkowania gospodarcze sprawiają, iż znaczna część z nich znalazła się w stanie zagrożenia niewypłacalnością lub niewypłacalności. Zjawisko to obserwuję bezpośrednio w ramach świadczenia usług doradztwa restrukturyzacyjnego na rzecz klientów z branży gastronomicznej.
Pierwotnym impulsem destabilizującym sytuację finansową przedsiębiorców gastronomicznych była pandemia COVID-19 oraz wprowadzone w jej następstwie ograniczenia prowadzenia działalności gospodarczej. Lockdowny, limitowanie liczby klientów, zakaz organizowania imprez okolicznościowych oraz obowiązki sanitarne doprowadziły do gwałtownego spadku przychodów przy jednoczesnym utrzymaniu wysokich kosztów stałych. Środki pomocowe przyznawane w ramach tzw. tarcz antykryzysowych w wielu przypadkach okazały się niewystarczające, co skutkowało narastaniem zadłużenia i utratą płynności finansowej.
Konsekwencją spadku obrotów było również wypowiadanie przez banki umów kredytów obrotowych. Restrykcyjna polityka kredytowa ograniczała możliwość pozyskania kapitału niezbędnego do utrzymania bieżącej działalności lub jej reorganizacji. W tym samym czasie przedsiębiorcy musieli mierzyć się z odpływem pracowników, wzrostem kosztów zatrudnienia wynikających z podnoszenia minimalnego wynagrodzenia za pracę oraz dodatkowymi obciążeniami związanymi z rekrutacją i szkoleniem nowych kadr.
Z uwagi na gwałtowny wzrost kosztów prowadzenia działalności m.in. w zakresie najmu lokali usługowych oraz pozostałych kosztów operacyjnych (koszty eksploatacyjne, pracownicy itd.), otworzyłam kilka postepowań restrukturyzacyjnych, w ramach, których podejmujemy negocjacje z wynajmującymi w celu ustalenia warunków najmu akceptowalnych dla każdej ze stron umowy. Równolegle rozważamy reorganizacje zatrudnionej kadry pracowniczej.
Na sytuację finansową branży gastronomicznej nałożyły się także czynniki makroekonomiczne, w szczególności gwałtowny wzrost inflacji, podwyżki cen energii elektrycznej i gazu po rozpoczęciu wojny w Ukrainie, a także wzrost stawek najmu lokali użytkowych, co doprowadziło do istotnego obniżenia marż. W efekcie wielu przedsiębiorców znalazło się w sytuacji trwałej nierentowności, mimo formalnego wykazywania zysków w dokumentach księgowych. Charakterystycznym problemem branży jest wyraźna rozbieżność pomiędzy dochodem wykazywanym w księgach rachunkowych a faktycznie dostępnym kapitałem obrotowym.
Przykładem takiej sytuacji są dwaj przedsiębiorcy, wobec których prowadzę postępowania restrukturyzacyjne. Nierzetelne prowadzenie ksiąg rachunkowych oraz rekomendowanie nieodpowiedniej formy opodatkowania przez biuro księgowe doprowadziły do długofalowych problemów z regulowaniem zobowiązań wobec Zakładu Ubezpieczeń Społecznych oraz Urzędu Skarbowego. Mimo to, w toku postępowania restrukturyzacyjnego wspólnie z przedsiębiorcami zidentyfikowaliśmy źródła trudności, przeprowadziliśmy konsultacje z doradcą podatkowym, określiliśmy dalszy kierunek działań oraz podjęliśmy kroki zmierzające do zmiany biura księgowego.
Większość przedsiębiorców ma trudności z terminową obsługą zobowiązań, co skutkuje wszczynaniem postępowań sądowych, egzekucyjnych, a w konsekwencji również restrukturyzacyjnych i upadłościowych. Podmioty z sektora horeca coraz częściej sięgają po instrumenty przewidziane w ustawie – Prawo restrukturyzacyjne, traktując je jako narzędzie umożliwiające zachowanie przedsiębiorstwa i kontynuowanie działalności przy jednoczesnym uregulowaniu relacji z wierzycielami.
Definitywnym potwierdzeniem powyższego jest m.in. to, że w okresie od września 2025 roku do końca grudnia 2025 roku jako nadzorca układu otworzyłam 4 postępowania o zatwierdzenie układu, zaczynając od przedsiębiorców produkujących lody rzemieślnicze kończąc prestiżowymi restauracjami działającymi w Poznaniu.
Postępowania restrukturyzacyjne, w szczególności postępowanie o zatwierdzenie układu oraz przyspieszone postępowanie układowe, pozwalają przedsiębiorcom gastronomicznym na czasowe zabezpieczenie przed egzekucją, restrukturyzację zobowiązań oraz przeprowadzenie działań naprawczych dla zapewnienia skutecznej kontynuacji działalności gospodarczej przedsiębiorców oraz maksymalnego zaspokojenia roszczeń wierzycieli w ramach istniejących możliwości finansowych dłużnika.
Przedsiębiorcy powinni również monitorować swoją wypłacalność, ponieważ jej utrata skutkuje obowiązkiem złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości. Zaniechanie takiego działania może rodzić odpowiedzialność cywilnoprawną, a w określonych przypadkach także karną osób zarządzających przedsiębiorstwem. Moment podjęcia decyzji o restrukturyzacji ma często kluczowe znaczenie dla zakresu dostępnych narzędzi ochronnych.
Nie bez znaczenia pozostaje fakt, że przedsiębiorcy z branży gastronomicznej często zbyt późno podejmują decyzje o sięgnięciu po instrumenty ochronne przewidziane w prawie restrukturyzacyjnym lub upadłościowym.
W praktyce zawodowej jako doradca restrukturyzacyjny obserwuje taką tendencję, że przedsiębiorcy zwracają się do mnie na konsultacje dopiero na etapie faktycznej niewypłacalności, gdy skala zadłużenia, liczba prowadzonych egzekucji oraz utrata zaufania kontrahentów znacząco ograniczają pole manewru. Wsparcie doradcy restrukturyzacyjnego umożliwia rzetelną ocenę sytuacji finansowej przedsiębiorcy, wybór optymalnego trybu postępowania oraz przygotowanie realistycznych propozycji układowych, uwzględniających specyfikę działalności gastronomicznej, sezonowość przychodów oraz strukturę kosztów, prowadzenie negocjacji z wierzycielami.
Skorzystanie z pomocy doradcy restrukturyzacyjnego zwiększa również bezpieczeństwo prawne osób zarządzających przedsiębiorstwem. Prawidłowe i terminowe podjęcie czynności restrukturyzacyjnych lub upadłościowych pozwala ograniczyć ryzyko przypisania odpowiedzialności za nieterminowe złożenie wniosku o ogłoszenie upadłości, a także minimalizuje ryzyko kwestionowania czynności prawnych dokonanych w okresie poprzedzającym otwarcie postępowania.
Wobec narastających problemów zadłużeniowych skorzystanie z pomocy doradcy restrukturyzacyjnego powinno być traktowane jako racjonalny element odpowiedzialnego zarządzania kryzysem finansowym, pozwalający często na kontynuowanie działalności i ograniczenie skutków niewypłacalności.